Bayan mı? Kadın mı? Sorunsalı üzerine

Bir zamanlar ben de pekçok liseli genç gibi, cuma akşamları, okulun verdiği rehavetten sıyrılmak için televizyon izlerdim. Çocukluğumdan beri sıkı bir Okan Bayülgen takipçisi olmanın yanında, o konsepte yakın gördüğüm Beyaz’ı da arada seyrederdim. Bu kadar açıklama yapıyorum ki, geçmiş günahlarım (popüler kültürün günah olduğunu düşünen elitist kültürcü değilim ama) bir sebebe bağlansın.

Şimdi efendim, Beyaz’ın programlarından birisine, Özcan Deniz katılmış idi. Kendisine sorulan sorulardan birisine verdiği cevapların arasına şunu sıkıştırmıştı: “Ben karşı cinse (kendisini erkek olarak kurguluyor bu durumda) ‘kadın’ demeyi tercih ediyorum. Kız ya da bayan demek sıradan geliyor. Kadın çok şiirsel bir kelime.” Çocuk aklımla ve her liseli gencin yaptığı gibi şiir yazıyor olmanın getirdiği hissiyatla, “vay anasını” diye ünlemiştim. Nedensizce takıldım bu furyaya ve “kadın” kelimesini daha sık kullanır oldum.

Aradan yıllar geçti ve üniversitede, feminizmin doruklarında gezinen hocalarım oldukça, ‘kadın’ demeye de alıştım hasılı. Artık ‘bayan’ kelimesi oldukça absürt gelmeye başlamıştı. Tabi eskiye rağbet ettikçe, ‘hatun’ ya da ‘hanım’ gibi kelimeler de dilimden dökülüyordu. Adamın karşılığı olarak kadın demek normaldi, ve fakat erkeğin karşılığı olarak kız demek çok zayıf bir vurgu gibi geliyordu. Özellikle edebiyatla az çok ilişkiye girince, cümlelerin ağırlaşması için “kadın” kelimesine muhtaç oldum. Bayan desem, sanki birisi çıkıp gülecekmiş gibi hissetmeye başladım.

Okan Bayülgen de mesela, “bayanlar baylar” anlamına da gelen “ladies and gentlemen” lafını, “hanımlar beyler” gibi daha yerel bir koda çevirmeyi başarmıştı. Bayan kelimesinin aynı zamanda fiilden üretilmiş bir sıfata da dönüşmesi mümkündü. “Bayan mısınız?” sorusuna, “Hayır baymam, eğlenceli biriyim esasında” gibi bir yanıt da verilebilirdi pekâla.

Bu durumun bir başka boyutu da, kız mı kadın mı sorunsalına kayıyor. İki kelime arasındaki ayrım herkesçe malumdur, fakat geleneksel durumlar değiştikçe, özellikle büyük şehirlerde kız’la kadın arasındaki yaş aralığı değişiyor. Genç kız’dan genç kadın’a bir geçiş süreci yaşanıyor. Mesela eskiden erkek lisesiydi bizim okul, mutlu mesut yaşardık. Sonradan karma liseye dönüşünce, anonslar yapılırken mesela ilk başlarda “bayan öğrenciler” deniyordu. Sonradan sonraya “kız öğrenciler” icat edildi.

Tabi internet denilen o acayip alemde, chat gibi vasıtalarla tanışan insanların, daha çok bayan’ı tercih ettiğini de gözlemledim. Bunun nedenini, mahalle arasında genellikle “karı” kullanılırken, internetle birlikte globalleşmeye başlayan bu mahalle delikanlılarının kibarlaşma çabası olarak algılamaya başladım. Mahalleme gidip de, eski arkadaşlarla takılırken, ben de aynı şekilde karı kelimesini kullanıyordum zira.

Sonuç olarak (bir sonuca dahi varıyorum gördüğünüz gibi) bayan kelimesi artık itici geliyor. Özellikle de bir kadının kendisini ‘bayan’ olarak nitelemesi nedensizce bir rahatsızlık veriyor. Tamamen çevresel faktörlerin etkisiyle oluştu bu. Yoksa ben zaten genelde isimlerle hitap ederim. Adamın biri, yahut kadının biri yerine bizzat isim vererek konuşurum. O kadar da naif ve dikkatli bir sosyal bilimci adayıyım yani.

bugün 0, toplam 28 defa okundu...

Bu yazı için Google'dan Gelen Aramalar

• kadın mı bayan mı (6)
• liseli kızlar kızmı kadınmı (1)

• Popüler Kültürden İkonlar 2: Madonna (10)
  "Asi kadın" denilen şey, tarih...