Lou Andreas Salomé deyince ilkin “Aziz Andreas gecesi” geliyor aklıma, hatırlayacağınız üzere Faust’ta Goethe’nin gönderme yaptığı gece. Faust’taki genç bir kızın, “Etrafıma bakıyorum, her yerde onu arıyorum. Bir tek bana görünmek bilmedi” derken bahsettiği bu gece, yani 29 Aralık gecesi, “halk inancına göre ya canlı olarak karşısına çıkacak ya da parlak kristal aynadan görünecek olan ilerdeki sevgiliyi haber verecek gece” olarak inanılır diyor dipnot. Bu küçük çağrışımdan sonra, dosya kabarık olsa da Salomé’ye “üç dev adamın” üçünün birden tam da bu gece görünmüş olabileceği tezini ortaya atmak istiyorum.  Feylozofumuz Nietzsche, şairimiz Rilke ve psikoloğumuz Freud Salome’ye aşık, bu üç dev adamdı zamanında.

Yalnız efendim, sahip olunan ün, şeref, bilgi dağarcığı ve tecrübelerle “dev” adam olmak, erkeklerin çoğu kez yanıldığı gibi, her kadın tarafından istisnasız arzu edilebilir olmak anlamına gelmiyor elbette. Nitekim Nietzsche, Salomé’ye yaptığı teklifin geri çevirildiğini gördükten sonra, az biraz ah vah ettiyse de sonradan kıskançlık krizleriyle dehşet yazılar yazmıştır Salomé’ye ithafen. Ben diyen bir adama Salomé’nin tokadı biraz fazla ağır gelse de, Salomé sırf insanlık namına böyle büyük bir feylozofun yitmesini istemediğinden arkadaşlıkları sürüp gitsin istemiştir yine de. Ancak, aşık olunan kadınla bir ömür arkadaş kalmak mümkün müdür ki? İşte bunun hiç olamayacağını Salomé’nin bir başkasıyla, Andreas ile nişanlandığını öğrenen ve o zamana kadar yanından hiç ayrılmayan sırılsıklam sevgilisi Rée, trene atlayıp giderken geride bıraktığı şu notla söylemiştir. “Merhametli ol ve beni arama…”

Oysa bilmiyordur ki Salomé zaten diğerleri gibi Andreas ile tensel bir birleşme de yaşamayacaktır. Çünkü Salomé’ye göre, bir erkeğe teslim olmak demek, bir daha asla özgür olamamak demekti. O halde “Özgürlüğümüz yoksa yalnızlığımız mıdır?” diye soran bir Atilla İlhan dizesi geliyor aklımıza. Bu bekaret mevzusu ise öteden beri çok tartışıla gelmiştir, lakin cinsel birleşmeyi hala, erkeğin kadını kendi kontrolü altına alması, onu yalnızca bir “arzu nesnesi” (object of desire) olarak görüp, kendini tatmin edecek bir araç kabul etmesi ve ötekileştirmesi olarak yorumlarlar. Evlilik ise uzun yıllar çiftler arasında imzalanan sosyal, ekonomik bir anlaşma olarak görüldü. Dolayısıyla, Salomé’nin bekaretini koruma konusunda bu denli tutucu olmasını pek de yadırgamamak gerek çünkü yaşadığı dönem kadın üzerinde sosyal baskının hat safhada olduğu 19. yy’a denk gelmekte ki bekareti korumak bir “erdem”di o dönemlerde ve ucu Virgin Mary’ye kadar uzanırdı. Şimdi ise bakirsen “hayırdır, bir sorun mu var?”la başlayan tepkiler almak artık normal karşılanıyor. Çünkü İç Anadolu’ya doğru, oğluna döne döne kız aramaya(!) gelen teyzeye, geldiğin yerde kız yok muydu dercesine sebebini sorduğunuzda verdiği cevap şu: “Anacım, onların hiçbiri kız değil ki, kadın!”

Salomé her ne kadar bekaretini korumaya çalışsa da yaşı ilerledikçe bu düşüncesinden vazgeçip evli olduğu Andreas’yı da bırakıp illegal yollarla entelektüel sevgilileriyle birlikte olmaya başlıyor. Belki de bir intikam gibi görüyordu bunu. Salomé’nin bu femme fatale rolünü oynaması topluma karşı bastırdığı, içinde büyüyen o nefretin sonuçları gibi geliyor bana. Yukarıdaki resimde sert bakışıyla, elinde üzerinde çiçekler olan kırbacı ve at yerine geçirdiği adamların birinin Nietzsche, diğerinin Rée olduğunu görüyorsunuz, böyle de komik bir durum var yani. Tevratta bahsi geçen Salomé ise, yaptığı danstan ötürü dile benden ne dilersen diyen krala, annesinin fısıldamasıyla “Yahya’nın başını isterim”  deyince Yahya’nın kellesi bir tabakla eline sunulan kadın idi, çünkü Hz. Yahya Salome’nin annesinin, amcası Kral Herod ile evlenmesine karşı çıkmış ve hapse atılmıştı. Bu iki Salomé’nin de Judith’in de erkeklere dolaylı ya da dolaysız uyguladığı şiddeti her ne kadar Mill gibi, Wollstonecraft gibi  ağır bir tarafıyla topluma yıkmak istemesem de yine de toplumsal dogmaların büyük bir payının olduğunu unutmamak gerekiyor. Aslında,                                                                                              

bir ben biliyorum                                                                                                                 

dizesinin sahibi olarak Salomé’ye bakınca, son derece arkasında durduğu fikrinden cayıp, kendini yine de erkeğin kollarına teslim ederken, yukarıda “Özgürlüğümüz yoksa yalnızlığımız mıdır?” sorusunu soran şairin aynı şiirde verdiği cevabı sanki Salomé’nin  kendisinin de vermiş olduğunu düşünmeden edemiyorum;

İlginizi çekebilecek başka yazılar

İlgili yazı yokmuş