Sakin kafa sakin vücutta bulunur

En Radikal Soruları Çocuklar Sorar -madalya-

ayine — Fri, 12 Mar 2010 08:17:20 +0000

Benim şeker yeğenlerimden 2 numaramız Bahadır’ın okulunda resim yarışması yapılmış. Bütün öğrencilerin katıldığı yarışma sonunda herkese madalya dağıtılımış.["parasıyla değil mi" yorumu yapıyor ablam burda :)]

Madalya kazandığı(!) haftanın sonunda, beyimiz sinirli bir şekilde babasına gelip şikayet ediyor kardeşini: “Baba yaa, Serdar madalyamı kaybetmiş. Zaten çok zor kazanmıştım!“

***

Edit: Kirpininmordikeni’nin isteği üzerine ‘çalışma‘nın tamamını ekliyorum. Yalnız itiraf edeyim, ben bir araba çizmeye kalksam, bu kadar detay gelir mi aklıma bilmem :)

Muhafazakarlar Neden İyi Film Yapamaz: Eşrefpaşalılar

sahidüş — Thu, 11 Mar 2010 09:25:05 +0000

İlk birkaç sekansından sonra, (itiraf etmeliyim ki önyargıyla gitmiştim) “Sanırım uyuma fırsatım olacak” düşüncesiyle başımı arkamdaki rahat koltuğa yaslayıp gözlerimi kapadım. Nerden estiyse kafamda bir çağrışım meltemi, çok da uzak olmayan bir tarihte okuduğum bir Ahmet Hakan yazısını getirip yerleştirdi hafızamın orta yerine. Yazının başlığı (o an emin olamadım tabi ki, sonradan ulaştım bütün içeriğe) “Dindarlar neden medya yapamaz” idi. 7 Haziran 2009 tarihliydi . Benim aklımda “Muhafazakarlar neden iyi gazete yapamaz” diye kalmış. Film akarken perdede, ben de tuttum kendimce muhafazakarlar neden iyi sinema yapamaz sorusuna yanıt/yanıtlar bulmaya çalıştım. Bu, elbette ki filmi izlememe kabalığını sergilediğim anlamına gelmez. Filmi izledim ama dikkatimin dağıldığı noktalar oldukça, yukarıdaki sorunun kendimce cevaplarına ait cümleler uçuştu kafamda.

Bu cümlelere geçmeden önce birkaç ön not yazmakta yarar var:

Bir: Bu, sevgili ayasophia tarafından beklenen Ahmet Hakan yazısı değil, epeyce bir kararsızlıktan sonra yazabileceğime karar verdiğimi de belirtmek isterim, ayrıca.

İki: Bu yazı korkarım zülf-i yare dokunup, biraz can sıkabilir.

Üç: Bu kısım filmle doğrudan ilgili. Eşrefpaşalılar, daha önce değişik arkadaşlarımdan duyduğum üzere, bir tiyatro oyunu aslında. Anadolu’da da turnelere çıkmış, hatırı sayılır bir gişe de elde etmiş. Tiyatrodan sinema yapma fikri oyunun sahiplerine parlak gelmiş olmalı ki kolları bu iş için de sıvamışlar. Ama dikkat etmedikleri bir konu var: Ülkemizde yerleşmemiş bir tiyatro kültürü olduğu için, tiyatroda ortaya koyduğunuz orta karar bir ürün (oyunu görmedim, orta karar nitelemesi oyun için değildir) izleyiciye hoş vakitler geçirtebilir. Oysa hatırı sayılır bir sinema kültürüne sahiptir bu ülkenin insanı ve her önüne gelen filme hayranlıkla bakmamaktadır artık. Çok değil yirmi – otuz yıl öncesine kadar, sinema sanatının kendisine (büyük perde, kulak çınlatan ses düzeni) duyulan şaşkın hayranlık, şimdilerde “O kadar kötüler ki, çok iyiler” denerek dalgası geçilen filmlere bile gişede hasılat rekorları kırdırmaktaydı. (İstatistikler 1974 yılında 250 milyon bilet satıldığını söylüyor bu ülkede. Bu sayı bugün 45 milyon civarındadır.)

Her ne kadar alet olduğu emperyal yaklaşıma kızsak da Hollywood sinemasının, bu ülkenin (sinemasal anlamda) beğeni çıtasını yükselttiği teslim edilmelidir.

Dolayısıyla kameranın arkasına geçip “Motor!” diyen kişilerin, bu filmin, bilmem hangi kanalda, ancak yemek pişiren teyzelerin, dini bütün hacı annelerin yahut takvim yaprağından din öğrenmeye meyyal esnafın izlediği “Ne ekersen onu biçersin, alma mazlumun ahını, vs vs” temalı hidayet öyküleri modunda olmaması gerektiğine dikkat etmelidirler. Zira sinema genç bir kültürdür ülkemizde ve gençlerin de (milliyetçi, muhafazakar, liberal yahut sol, kesimin önemi yok) yukarıda kabaca hatlarını çizdiğim yapımlarla tatmin edilemeyeceği açıktır. Nitekim, verilen arada önümdeki iki genç aralarında konuşurken biri şu cümleyi kurdu: “Öyle seyrettiğimiz diğer filmlerde bulduğumuzu aramadan seyredersek fena değil.”

Sinema camiasal değil ulusal hatta evrensel bir aktivite. Müsamere mantığıyla yapılmaması gerekiyor haliyle.

Filmin ortalarına doğru Yücel Arzen – Devrim Gürenç (ismini sonradan öğrendim) düeti aklımda kalan nadir şeylerden (yer yer güzel espriler de vardı) biri. Gerçi o güzel düet de Kurtlar Vadisi’nden esinlenildiği bariz bariz sarkan görüntülerle heder edilmiş, ama olsun diyelim.

Birlikte gittiğim ve gırtlaktan anlayan arkadaşlarımın notunu da eklemeden duramayacağım belli ki: “Keşke hocayı biraz çalıştırsalardı.” ‘Hocamız’, sureleri latin harfleriyle ezberleyen yaz talebesi gibi okuyordu gerçekten de.

***

Hemen her alan için geçerlidir elbette, ama bu yazdıklarım sinema özelinde.

Dünyada bu işte iyi ürün çıkıyorsa bunun sanırım birinci nedeni sektörleşmesi. Bir şekilde çarkı döndürüp sektör oluşturmuyorsanız devamlılığı sağlayamazsınız. Muhafazakar kesimde sinema, bir heves işi gibi algılanıyor sanki. “Hazır fikir gelmişken yapıp sıramızı savalım.” alt mantığı. İşi bu olan, sinema işinden para kazanıp aile geçindiren kaç muhafazakar sinemacı var ülkemizde? (Bu sorunun cevabını ülkemiz seçmen ve/veya yaşam tarzı davranışlarını dikkate alarak düşününüz lütfen.) Yoksa çoğu film, yönetmenin sağdan soldan kazandıklarıyla gerekli miktarı bir araya getirebilince hayal gerçekleştirme çabası mı?

Konfüçyüs’e atfedilen enfes bir felsefe var, malum: “Dikkat et! Bazen hedef yürüdüğün yolun kendisi olabilir.” Evet bazen bir film film yapmak için yapılmalıdır. Bir amaca, bir mesaja eklemleme motivasyonu bazen bırakılmalıdır belki de. Eklemlendiğinde, çok şey toplumda yaşandığı ölçüde yansıtılamaz perdeye. Filmi, yetkililer “Küfürsüz komedi, şiddetsiz aksiyon, düzeyli romantizm.” sloganıyla özetledi. Ben bu kadar tuhaf bir yaklaşım gördüğümü hatırlamıyorum yaşamımda. Bir çeşit oksimoron mu yapılmaya çalışılmıştır nedir? Komedi konusunu sona bırakalım, aksiyon mu var ki filmde şiddetten bahsedilebilsin. Sonlara doğru mahzenimsi bir yerde iki eski dostun birbirlerine ekmek bıçaklarını çekip (prodüksiyona bakın!) kavga mı ettikleri yahut zeybek mi oynadıkları belli olmayan o sahneye mi aksiyon diyeceğiz? Buradaki sekans orta mektep müsameresinden öteye geçebilmiş midir? Esas oğlan ile esas kızın okul kıran liseli ergenler gibi (ki yetişkindir ikisi de) sahiller boyu yürümelerini gösteren sahnelere mi romantizm diyeceğiz. Yoksa ‘Küfürsüz komedi’ den kasıt bu sahneler midir?

Bu düşünce (bir ifade tarzı olarak sanat yapma), muhafazakarlığın temeline, oradan dindarlığa ve daha ilerisinde tebliğ anlayışına kadar götürülünce elbette bir dirençle karşılaşacaktır. Ve bu direnç de kendi içinde tutarlı olacaktır. Zira siz “Ben bu filmi yapmak istediğim için yapıyorum, bu şiiri sanat için yazıyorum, bu yazıyı kendimi ifade etme biçimi olarak algılıyorum vs vs” dedikçe karşınıza “Her şey O’nun için.” inancı çıkacaktır.

Bir nevi teşhirdir (temaşaya yakın anlamıyla) sinema sanatı ve kimi motivasyonların temelinde teşhirden uzak durmak söz konusu olduğu için de yönetmenin dilemması kaçınılmazdır artık. Zira dublör bile kullanamayacaktır.

Yönetmenlerin yaşadığı bu dilemmanın dindarlıktan öte tutucu yaklaşımla ilgisi de olabilir. Zira Mustafa Akad filmlerinde kadınlar daha bir serbesttir mesela. Er Risale’de (Çağrı) resmedilen dönem peygamber dönemi, konu bizzat peygamberin kendisi olmasına karşın Hind rolündeki kadın oyuncuyu ve rahatlığını hatırlıyorum şimdi. Yine de yeni bir alan olması hasebiyle, bu kültürün oluşmasını, olgunlaşmasını, altının doldurulmasını beklemek gerek belki de.

***

“Kısıtlı bütçelerle samimi işler yapılıyor, emeğe saygılı olalım.” cılar da var malum. Komik olmayınız efendim, zamanımız ve de paramız harcanıyor. Kul hakkı değil midir bu?

Hem samimi filmler kendini gösterir bir şekilde: Neşeli Hayat olsun, Babam ve Oğlum olsun (Çağan Irmak bu filmden sonra arkasına aldığı rüzgarı değerlendirmeye kalkıp Ulak’ı yaptı hatırlarsanız ve sonuç fiyaskoydu. Ah samimiyet…) yahut Reis Bey olsun. Özellikle bu sonuncusu, üzerinde nasıl çalışılmış ve alt metninin nasıl güçlü olduğu kendini nasıl belli eder. Bunda kim bilir belki de Necip Fazıl’ın geçmiş sol kimliğinin etkisi vardır. (Mesut Uçakan’ın da emeği görmezden gelinmemelidir.)

***

Son satırlara gelip yazıyı baştan tekrar okuyunca ilk savımı belki yumuşatabileceğimi düşünüyorum şimdi; ‘muhafazakarlar iyi film yapamaz’ demeyelim de ‘bunun için epeyce yol almaları gerekir’ diyelim. (Bu arada asıl Eşrefpaşalılar’ın oldukça eğlenceli olduğunu da belirtmek gerek. http://video.google.com/videosearch?sourceid=navclient&hl=tr&rlz=1T4RNTN_tr___TR366&q=ali+tuncay&um=1&ie=UTF-8&ei=pbOYS4voHtPr4gbc8cD4Cg&sa=X&oi=video_result_group&ct=title&resnum=1&ved=0CBAQqwQwAA# adresi işinizi görebilir.)

Kuantumsal Tuhaflıklar

kuzeydeki güney insanı — Wed, 10 Mar 2010 21:17:50 +0000

Bugün derste hoca yandaki karikatürü gösterdikten sonra yazayım dedim kendi kendime. Makro boyuttan küçük boyutlara gittikçe parçacılar tuhaf davranmaya başlıyor demiştim, bunlardan en ilginclerinden biri de tunneling (tünelleme) denen bi olay. Şöyle oluyor; elektron arkadaşların belli bir enerjileri var, herhangi bir potansiyel enerji bariyeri ile karşılaştıkları zaman, eğer elektronun enerjisi fazla ise o bariyerden geçiyor; fazla değilse ya geri dönüyor, ya da o potansiyel içinde benliğini kaybedip kayboluyor. Ama özel bir durum var… Eğer o bariyerin kalınlığı çok az ise, elektronlar yeterli enerjiye sahip olmadan da o bariyeri geçebiliyor. Bu kısmı yazmayı ne kadar çok denesem de ancak bu kadar anlatabildim. O yüzden en güzeli bir örnek vermek. Örneği bulduğum an iş bitecek. Evet kuantum hocamızın verdiği bir örnek vardı; diyelim ki önünüzde bir dağ var, yanlardan geçmeniz yasak. Mecburen dağın tepesine tırmanıp, orayı aşmanız gerekiyor. Ama yeterli gücünüz ve ekipmanınız varsa dağdan bir tünel açar ve geçersiniz. Daha modern bir örnek vermek gerekirse, youtube Türkiye’de yasaklandıktan sonra hemen yeni yollar buldu insanımız, ktunnel, vtunnel gibisinden. Yani size izin verilmeyen bir yerden çaktırmadan geçiyorsunuz. Bu elektron arkadaşların da yaptığı buna benziyor. Tabii bunu klasik anlamda çalışan parçacıklar için anlamak güç. Düşünsenize dağda bir tünel açmıyorsunuz ama arabalar hâlâ geçiyor.

Ne işe yarar bu diyorsanız, çok ilginç ve hoş sonuçlar verebiliyor. Mesela bazı mikroskoplarda kullanılarak atomik çözünürlükte imajlar elde edilebiliyor. Resimde gördükleriniz silikon atomları mesela. Günlük kullanım olarak bakarsanız, aslında bu yazıyı okuyan herkes quantum tunneling kullanmış oluyor, çünkü silikon ve yarı iletkenler (semiconductor) teknolojisinde çok önemli bir yeri var; ki bu da kullandığınız bilgisayarların, cep telefonlarının, ekranların (dokunmatik ya da izlemelik, farketmez) temel yapısını oluşturuyor.

Efendim bu olay da Schrödinger’in denklemini kullanarak 1928’de George Gamow, Ronald Gurney ve Edward Condon tarafından bazı sistemler için bulunmuş. Max Born da Gamow’un seminerini dinlerken olayı geniş çerçeveden görmüş ve tunneling fenomenini genellemeyi başarmış. Sonuç ne derseniz, içlerinde en çok bilinen bilim adamı Max Born :)

İşte kuantum böyle bir dünya. Bir de Schrödinger’in kedisi var, onun olayı da çok hoş: “to be or not to be” or “maybe to be”. (”olmak ya da olmamak” ya da “belki olmak”.)

Not: Efendim ne yazık ki bu anlattığım konularda İngiliz dilinin hakimiyeti söz konusu. Sıklıkla kullanılan İngilizce ifadeler için kusura kalınmaya.

Hiç ilgili yazı yokmuş, ne ilginç di mi?

Türk Sinemasında “Hacı-Hoca” Ekolü Ya Da “İmaj Hiçbişeydir”in Sorgulanabilirliği

ayine — Wed, 10 Mar 2010 14:16:17 +0000

Kerim Balcı, başka da güzel laflar ettiği bir konuşmasında şöyle diyordu; “siz herhangi bir kavramı yahut objeyi, başka kötü bir kavramla kullanırsanız sürekli, bir süre sonra ilk kavram/obje de tek başına o kötü şeyi çağrıştıracaktır.” (Verdiği örneği yazmamayı tercih ediyorum, konunun dağılmaması için).

Şimdi hazır olun, bir sorum var: Hollywood yapımı filmlerindeki rahip profilleri ile bizim Yeşilçam’daki imam profilleri arasındaki farklar nelerdir?

Bir kere onlarda Robin Williams, Mel Gibson gibi eli yüzü düzgün, karizma tipler canlandırır bu karakterleri. Güler yüzlüdür, çocuklarla vakit geçirmeyi sever, gençlerle muhabbet eder, yardımseverdir, merhametlidir, yaşlılarca sevilir.

Bir de Türk filmlerindeki hacı, hoca, din adamı profilini düşünelim: yaşlı, çirkin, saçı sakalı birbirine karışmıştır. Yalancı, ahlaksızdır. İtici ifadelerle “emirleri ve yasaklar”ı bildirir, ve fakat kendisi köyün kötü adamı ile işbirliği içindedir, üç kağıtçıdır, çıkarları adına dini kullanır, insanları galeyana getirir. Çoğunlukla kadınlara karşı zaafı vardır.

Eski Türk filmlerindeki şu meymenetsiz tipleri düşündüm, sahtekar, üfürükçü, muska yapan tipleri, Vurun Kahpeye‘deki kadın öğretmeni taşlayan imamı, yahut yeni filmlerdeki, misal Vizontele’deki kekeme imamı, Gölgesizlerdeki evli bir kadınla ilişkisi olan imam geldi aklıma ve fakat Hollywood’un sevimli rahipleriyle yarışacak bir “imam” profili hatırlayamadım eski filmlerimizden. Televizyon karşısında büyümüş bir nesil için hafızalardan kolay kolay silinemeyecek portrelerdir bunlar.

Belki de sadece bu imajı kırma adına yapılan The İmam vardı ki, o da motosikleti, uzun saçları ve laptop’uyla biraz ‘protez’ idi bana göre. Yeni yeni daha “normal” imamlar görmeye başladık beyaz perdede. Dondurmam Gaymak ‘taki Egeli imam, yahut Beş Vakit’ teki hatalarıyla-doğrularıyla “insan” imam. ve Uzak İhtimal’ deki, halkla ve hayatla barışık imam, bizim gibi, bizden biri, “camide vaaz vermenin dışında bir hayatı da olan imam“. İzlemedim ama Adem’in Trenleri’ nde de Cem Özer “normal” bir imamı canlandırıyormuş.

Dün izlediğim Eşrefpaşalılar filmi de işte, teknik açıdan televizyon dizilerinden öteye geçemiyor olsa da, iyi bir ‘imam’ profili çiziyor. Nasıl, ‘ezik’ olmadan ‘mütevazı’, ‘kibirli’ olmadan ‘onurlu‘ olunur, çok güzel anlatıyor.

Bakış Açısı

axilion — Tue, 09 Mar 2010 12:30:25 +0000

İş hayatında veya gündelik hayatta karşımıza çıkan gargameller hakkında rüyalarda dahi iyi şeyler düşünmediğimiz ne sizin ne benim ne de yüzyılın sırrı. “Her şeyin mantıklı bir açıklaması vardır” ı düşünürken, gördüklerimizden ziyade görmediklerimize yani karşınızdakinin ne olabileceği veya olamayacakları hakkında düşündüğümde aşağıdaki küçük tanımlamalar ortaya çıktı. Sizde yeni şeyler ekleyebilirsiniz.

Biri diyaframını kullanarak en mühim işi yapıyormuş gibi ciddiyetle “yok…” diyorsa,
Onun Zebellah Kuşunun seçilmiş esrarengiz son binicisi olmadığı anlamına gelmez.

Biri karşına geçip en ukala maskesini takıp treni ilk defa görmüş gibi seni süzüyorsa,
Onun Alplerin eteklerinde otlayan lila renkli ineklerin gizli hayranı olduğu anlamına gelmez.

Biri sen konuşurken bilgisayarında zengin olmanın altın kuralını okur gibi bir şeyler okuyorsa,
Onun yıllar boyunca Buckingham Sarayında adabı muaşeret eğitimi almadığı anlamına gelmez.

Biri seninle konuşurken “Dam Üstünde Un Eler” melodili telefonuna bakıp uzunca sohbet ediyorsa,
Onun çocukluğunda mahalle marangozuna yontulmak için emanet edilmediği anlamına gelmez.

Biri gözlerine bakarken vidası gevşemiş çanak anten gibi kontrolsüz hareketler ediyorsa,
Onun alıcı ayarlarının bozuk, verici ayarlarının ise hiç olmadığı anlamına gelmez.

Biri kendini yaptığı işin en iyisi olduğunu ilan etmesine sadece ramak kaldığını hissettiriyorsa,
Onun kişisel gelişimini himayalarda tamamlayan modern bilge olmadığı anlamına gelmez.

Biri dünyanın düz olduğunu ispat etmek için, nefesi bir türlü tükenmeyen horoz gibi ötüyorsa,
Onun mortgage kümes kredisini icat eden hayırsever uzay çağı mucidi olmadığı anlamına gelmez.

Biri kendi basit dünyasını en mükemmel ve vazgeçilmez altın kafes olarak görüyorsa,
Onun bir avuç metrekare alanı dünya zanneden akvaryum balığı olduğu anlamına gelmez.

Biri senin istek ve arzularını kendi istek ve arzularının kölesi olarak tanımlamaya çalışıyorsa,
Onun istek ve arzu ticareti yapan bir gözü kör tek bacaklı korsan olduğu anlamına gelmez.

Biri ikramını, köpek dişlerini bir kroşenin yarattığı depremde kaybetmiş gibi söylüyorsa,
Onun H.İbrahim’in yaslandığı dağın yamacında salatalık turşusu yediği anlamına gelmez.

Biri karşılayacağı insanın elini şarbonlu mektup tutar gibi tereddüt içinde tutuyorsa,
Onun gösteri yapan sirk maymunlarının örnek aldığı ata maymun olduğu anlamına gelmez.

Biri her an külhanbeyi narası atacak gibi göğsünü kabartıp elinde tespih sallıyorsa,
Onun babasının Tatar Ramazan ile koğuş ve ranza arkadaşlığı yaptığı anlamına gelmez.

Biri ancak birkaç kişinin anlayacağı jargonda derdini anlatmak için debeleniyorsa,
Onun nesli tükenmek için koruma altına alınmış bir dilbilimci olmadığı anlamına gelmez.

Biri bekletmek ile ağaç etmek arasındaki farkı anlamak için herhangi bir çaba sarf etmiyorsa,
Onun beyin nakli için komadan çıkamayacak olan bir hipopotam beklediği anlamına gelmez.

Biri randevularının iki saat gecikmesini suratınıza aptalca sırıtacak kadar normal karşılıyorsa
Onun amip tek hücreli canlısının anne tarafından yakın akrabası olduğu anlamına gelmez

Biri iki kelimelik cümlelerle laf çarpmayı onar hanelik iki sayı çarpmayla eşdeğer tutuyorsa,
Onun matematik ve edebiyat alanlarında ordinaryüs profesör olmadığı anlamına gelmez.

Biri hakaretini, sabah ağzımın yayını sıkmayı unutmuşum ile savuşturmaya çalışıyorsa,
Onun kelaynak kuşu ile kendi arasında yedi benzerliğe sahip olduğu anlamına gelmez.

Biri “Konuş Konuşturma” eğitimindeki başarı sertifikasının hakkını vermeye uğraşıyorsa,
Onun özel hayatının yatak odasındaki duvarından ibaret olduğu anlamına gelmez.

Biri kendi söylediklerinin emir telakki edilmesini en ücra hücresinde dahi arzuluyorsa,
Onun yetinmeyi bilmeyen beşinci dereceden çakma Napolyon olmadığı anlamına gelmez.

Biri henüz keşfedilememiş olan acayiplik ve anlamsızlık boyutlarını keşfetmiş ve farkında değilse,
Onun Arşimet’in keşfini doğrulamak için suyun üzerinde çorba kâsesi yüzdürdüğü anlamına gelmez.

İsmet Özel’in muradı nedir?

fatih sinan — Tue, 09 Mar 2010 12:28:48 +0000

Şair geçen aylarda bolca spekülasyona sebep olacak bolca kelam etti. Benim gibi her meseleyi ismet bey’in düşünce zaviyesinden değerlendirmeyi adet edinmiş ateşli romantik taşralı gençler de hemen vardır üstadın bir bildiği diyerek herhalde kendilerini teselli ettiler. Ama şunu bilmeliydik ki Rasim Özdenören’in olayın akabinde yazdığı gibi ”zırva tevil götürmüyordu”. Koca şair en önce benim gibi bağlılarını üzdü.

Şimdi Özel’ciler ne yapacak; şiirlere devam, etnisite konusunda söylenelere karşı çıkacaklar. O zaman da kendisinin de itiraz ettiği gibi onu şair olarak ayrı düşünür olarak ayrı algıladığımız manası çıkacak.Bu da okur için büyük sıkıntı teşkil ediyor zira Özel için zaten bir problem yok. Yani ki aşkla bekliyoruz ağır bir ağabeyimizden bir açıklama.Çünkü güvendiğimiz dağlara kar yağmış, Selahattin Yusuf gibi Özel üzerine müstakil bir çalışma yapmış abimiz bile Sırrı Süreyya’nın Özel’in Türklük, Alevilik konusunda sarfettiği sözlerine ilişkin eleştirileri karşısında hiçbirşey söyleyememiştir.

Bir çocuk düşü: Elektrik kesintisi

ayasophia — Mon, 08 Mar 2010 18:47:46 +0000

Bu yazıyı, meşhur ikonografi 90′lar köşemize koymak istedim. Çünkü o zamanlar daha sık elektrikler kesilirdi. Ben o zaman küçüktüm haliyle. Evde olurdum akşamları. Özel televizyonların semirmesiyle birlikte, televizyon evdeki hakimiyeti topyekün eline geçirmişti. Annem, babam, iki abim ve ben, sanki televizyonun hüküm alanına misafirliğe gelmiş gibi otururduk. Kumandayı elimizde tuttuğumuz halde, bu iktidar sahibi olduğumuz anlamına gelmiyordu. Herkes koltuğuna oturur ve o akşamki “show” izlenirdi. Kumanda belki yalnızca, televizyonun mutlak otoritesinin altında bir başka otoriteyi işaret ediyordu. Mesela annemin elindeyse, akşam filmlerinden birisini ya da eğlence programlarını; babamın elindeyse spor ya da haber-tartışma programlarını izliyorduk.

Bu büyüyü kıran, televizyonun tahakkümüne son veren, aileyi yeniden birbiriyle konuşan insanlara döndüren olayın, basit bir elektrik kesintisi olması kadar da absürt bir durum olmasa gerek. Hani aslında fakir ve az gelişmiş bir ülke olduğumuzu gösterdiğine dair binlerce istatistikî verinin konusu olabilecek basit bir elektrik kesintisi, aslında güzel bir aile olduğumuzu anlatıyordu bize. Mum yakılıyor, yalnızca sokaktaki arabaların farlarından sızan ışıklar, karanlığı daha katlanılır kılıyordu. Daha küçükken, abime soruyordum: “Arabaların neden ışıkları yanıyor?” O zamanlar her şeyi bildiğini düşündüğüm abim cevap veriyordu: “Onlar aküye bağlı çünkü…” Hemen o anda aklımda, “Peki aküler nereye bağlı?” diye bir soru peydah oluyordu ama sormuyordum. Her şeyi de abime sormamak lazımdı.

Sonra annemle oynayacağımız oyun başlıyordu. “Hadi bakalım, 10′a kadar say, bak 10 dediğinde gelecek elektrikler.” Sayardım ve çoğunlukla gelmezdi. Bazen gecenin tam sonunda giderdi de, televizyon da kapanınca herkes yatmaya giderdi. Tam uykuya dalacakken aniden ışıklar yanar, televizyon açılır ve gece paramparça edilirdi. Belki bir film daha izlenirdi. Yahut gece yarısı yayınlanan televizyon programları. Mesela Aziz Üstel’in Engin Noyan’la birlikte yaptığı tarihin ilk “talk show”u; Huysuz Virjin’in absürt komedileri, Okan Bayülgen’in henüz yirmili yaşlardayken yaptığı o tek kişilik şovlar…

Karanlık akşamlarda bazen babam olmazdı. Onun dışarıda bir yerde ne yaptığını merak ederdim. Cep telefonunun olmadığı o zamanlarda, hep de merak ettiğim şekliyle elektrikler olmadığında da çalışan ev telefonuyla babamı arardım. Gece yarısına kadar açık olan dükkanda olurdu bazen. Bazen olmazdı. O zaman merak etmeye başlardım. Anneme hissettirmeden ama. Annem hissederse çünkü beni evhamlı olmakla suçlardı. Yıllarca kendini ikna etmek için söylediği sözlere inanmadığım için beni yine suçlardı. Babamın eve geç geldiği gecelerde benim yastığımda Tanrı’yla konuştuğumu, ve ancak böyle teskin olabildiğimi, bilse yine beni suçlardı.

Elektrik kesintilerinin bir başka güzel yanı, evin içi sıcacık olsa bile üşümektir. Sanki elektrikler gittiğinde, kocaman bir çığ düşer üzerimize. Birbirimize sokuluruz. Yakın durunca her şey daha anlaşılır olacaktır. Eflatun’un mağarasındaymışız gibi, gölgelerimizi bile el yordamıyla buluruz. Elektrikler kesildiğinde, görmek, bilmek ve tanımak için çaba harcarız ki, insan olmaya bir adım daha atarız. Bizi tembelliğe iten, “varoluş”un bir “çaba” olduğunu unutturan, “yaşayakalmak” (Alev Alatlı’nın kelimesi) denilen dehlizde bizi hapseden o büyük tembelliğin tutsağı kılan… Her neyse o şey, elektrikler kesildiğinde sanki onun ağır yükü kalkar, karanlığın hafifliği çöker üzerimize.

Bu kadar güzellemesi yapılabilecekken, altyapı çalışmaları ve bilumum teknolojiyle üstüne üstüne gidilmesi de gösteriyor ki, orada bir yerde elektriklerin kaybolabildiği bir dünyada kalmış çocukluğum… (bugün nedensiz bir ağırlık var üstümde)

Eleman Aranıyor

axilion — Mon, 08 Mar 2010 13:33:59 +0000

5 ila 10 yıl arası bir zamanda, daha kısa aralık vermek isterdim fakat yetenek bu kadar, iş ilanları aşağıdaki gibi olacak. Kehenetim budur ki inşallah tutmaz.

Takımımızı Sırtlayacak Ekip Arkadaşı Arıyoruz

Genel Nitelikler;

* ODTÜ mezunu tercihen Harvard Üniversitesi’nin makine ve fizik bölümlerinden iftihara konu olabilecek derece ile mezun,
* Sektör ile ilgili olarak uluslar arası dergilerde bilimsel yayınları olan tercihen yazısı kapakta yer alan,
* İngilizcenin yanında sular seller gibi Türkçe, Rusça, Almanca, Çince, İspanyolca bilen tercihen Aborjinlerle küresel ısınmayı tartışabilecek kadar diline hâkim ve aynı dil ile ağız içinde halka yapabilen,
* Araç kasasında seyahat etmeyi, farklı kültürler tanımak için verilen bir lütuf olarak görebilecek özgür ruhu bedeninde zıp zıp zıplayan,
* Sosyal yanı b.kunu çıkarmak düzeyinde gelişmiş, tanışmanın 10. saniyesinde borç isteyecek kadar etkili ilişkiler kurabilen tercihen obua çalarken aynı anda arabesk şarkı söyleyebilen ve halay başı olabilecek kadar mahir,
* Maaş ile ilgili geç ve eksik ödemeleri sosyal sorumluklarının bilinciyle sorun yapmayı, durumu konu komşu ve eş nezdinde tartışmayı ayıp olarak addeden,
* Öğrenme konusundaki açlığını öğle aralarında dahi bastıramayan, yıllık iznini emekliliğinde kullanmayı düşünebilecek kadar hayata pozitif yaklaşabilen
* Yozlaşmış düzenin oluşturduğu zaman kavramına karşı durabilen ve ne zaman eve gidebileceği konusunu ayakta duramayana kadar dert etmeyen,
* Programlama dillerinin alayının hakkından gelebilen, yoğun tempo programında error vermeyen
* Aldığı işi sorunsuz bitirebilen dinamit gibi, odaklanmak için abdest suyu kıvamında çayı, sonuca koşmak için kuru fasulyeden elde ettiği gazı yeterli gören,
* Bölgenin her türlü dedikodu ve âlem piyasasını istisnasız takip edip gerekli mercilere detaylı raporlama yapabilecek
* Leyla’yı arar gibi yeni müşteriler arayabilecek, tüm bu faaliyeti mesai dışı zamanda uyarmaya gerek kalmadan yapma kadirşinaslığına doğuştan sahip olan,
* Gücüne iman gücü katabilecek, eli yüzü, bacakları, kanat açıklığı, kaş aralığı düzgün, etrafına her durumda gülücükler atabilen derinliklerinde yalıçapkını ruhu barındıran,
* Ailesinde tercihen mahallesinde askerlikle ilişkisini olmayan
* Bulunduğu ilin Cumhuriyet Başsavcısından iki sayfa dolusu referans yazısı olan (sayfanın sağından 1,5 diğer kenarlardan 1 cm çekmeye dikkat edilerek arial yazı tipinde ve yazı boyutu da 4 olmalı)
* Sektörde 10 yıllık tecrübeyi yalayıp yutmuş ve bizzat şirket ortaklarının kestiği 22 yaş pastasından bir dilim yiyip şımarmadan işine devam edebilecek
* Çıkacağı hedef ne kadar yüksek olursa olsun, dökeceği teri yapacağı akşam duşuna sayacak kadar müşfik akşamları oluşabilecek yorgunluğunu dert etmeden bir köşede kıvrılıp üzerinden atabilen ve neyi varsa ortaya koyabilen
* Eşyanın tabiatından anlayan ve onlarla kurduğu ilişkinin hayattan aldığı zevke değer kattığına inanacak hedonist bakış açısına sahip,

Sırtta yük taşıma konusunda kendini nirvana’ya ulaştırmayı amaç edinmiş can ciğer dost olabileceğimiz kişiler arıyoruz.

NOT1: Aday seçiminde kararsız kaldığımız durumda adayların soyunmasını ve sırıksız sırıkla yüksek atlamalarını talep etme hakkımız saklıdır.
NOT2: Bu özelliklerden birine dahi sahip olmadan başvuru yapıp değerli zamanımızdan çalanları polise bildirme konusunda çok ciddiyiz

İlan Tarihi: Koç Ayının İlk Gününün İmsak vakti
Mahal: Türkiye
Personel Sayısı:2 kişi görünümünde 1 kişi

En Radikal Soruları Çocuklar Sorar-8 “uyku”

ayine — Mon, 08 Mar 2010 08:47:21 +0000

Gecenin Bir Vakti

axilion — Sun, 07 Mar 2010 23:31:15 +0000

Gece bir vakti hiçbir erinme emaresi göstermeden ve sonrasında da herhangi bir pişmanlık duygusuna esir olmadan bilakis heyecan ile markete gidip bisküvi (betit beurre) aldım. Bu ışık nereden çaktı nasıl, nereme çaktı bilmiyorum tek bildiğim çocukken sıkça yaptığımız çaya bisküvi batırarak yemeyi durduramadığım bir arzu ile istediğimdi.

Hayretlerimin 10 kişi olup aralarında voleybol maçı oynamalarına asıl neden olan ise aynı istek ve arzuyu sonraki günde ve ondan sonraki günde hissetmemdi. Hakkında yazı yazıp ölümsüzleşmesine neden olduğum malum eylemi, anlatmanın yersiz olacağını düşündüğüm ritüeller eşliğinde gerçekleştirirken yaşadığım doyum ve sonrasında bünyeme dolan inanılmaz huzurun neyi ifade ettiğini bilmeli miyim onu da bilmiyorum. Çocukluk anılarımdan beynimin seçtiği tuhaf olduğunu kabul ettiğim ve bence fena da olmayan geçmişim, şu anda piyasadaki hiçbir kimyasalın ulaştıramayacağı, çocukluğumda içinde bulunduğum saflığı da hatırlamama neden oldu.

Fazlasıyla değiştim. Ne saç kurutma makinesinin savurduğu her gün saydığım benden ayrılan saçlarımdan, ne gün geçtikçe Ilgaz dağının kış ayında aldığı görüntüye benzeyen favorilerimden, ne çocuğumu oturtmak için daha da konforlu olmaya evrimleşen göbeğimden, ne merdiven çıkarken Beethoven’in 9. senfonisini çalan ciğerlerimden, ne de yelpaze görünümü almaya başlayan göz kenarı çizgilerimden bahsediyorum. Değişimimin hası beynimin kişilere, olaylara karşı geliştirdiği tepkilerde oldu.

Üniversiteden mezun olduğunda ağzı buram buram köy sütü kokan benim değişmeye başladığım, sahip olduğum idealizm’in ruhuna 3 İhlâs 1 Fatiha okuduğum gün, çalışmaya başlamamın ilk günlerine denk gelir. Her gün aymazlığın yeni boyutunu keşfeden, tembellik ve uykuyu günün 24 saatine yayma becerisine sahip birinin, tüm hayatında birkaç kez yaptığını sandığım şekilde sabahın horozun gargara yaptığı vaktinde kalkıp şantiyeyi temizlemeye başlamasına şahit olmam ve sonrasındakiler daha birkaç saniye önce yaşamışım gibi hatırlar ve kudururum. Erkenden kalkan ve sahaya inen oğlan (esas) şantiye binasına, patronun habersiz şantiye ziyaretinden 10 dakika sonra, beton mikseri gerekli yerleri betonladıktan sonra kalanı oğlanımızın üzerine dökmüş, görüntüsüyle teşrif eder. Öncesinde zavallının başına bir şey gelmiş düşüncesiyle acıma mekanizmasını hareketlendiren ben sonrasında bunun yalakalığın vücut bulmuş hali olduğunu anladığımda, hayatımda hiç yapamadığım soğuk su ile duş almayı giysilerimin içerisinde benmari usulü yapmış oldum.

O gün ne süt kokusu kaldı ne de idealizm ben de onların üzerine beton döktüm ve hala dökmeye devam ediyorum.

Veda.

ayaz — Sun, 07 Mar 2010 23:27:18 +0000

Yazan-Yöneten: Zülfü Livaneli

Oyuncular: Sinan Tuzcu

Serhat Mustafa Kılıç

Dolunay Soysert

Ezgi Mola

Özge Özpirinçci

Burhan Güven

Fikret Kağan Olcay

Bartunç Akbaba
Gidilesi bir film oldugunu kesinlikle söyleyebilirim. Bir de Livaneli’nin elinden çıktığı için daha da gidilesi bir film.
Oyuncuların oyunculukları, kostümler, şarkılar ve başarılı sahneleriyle ara ara tebessümlere ara arada gözyaşlarına sebep oluyor. Kısacası herseyıyle bır butun halini almış, izleyiciyi etkilemeyi başaran finalde ayaga kalkıp alkışlatan ‘gidilesi bir film’.

(Şahsımdaki birçok etkisinden biri, 7/24 Şükriye Tutkun’dan Bir Fırtına Tuttu Bizi şarkısını her seferınde doyamadan dinlemem.)

“Engineering Approach” – biraz matematik-

ayine — Fri, 05 Mar 2010 09:13:42 +0000

Ofisteki bir arkadasimizin gönderdiği soruyu aynen ekliyorum:

Aşağıdaki sayılar mantıksal sırada yazılmıştır. Şimdi sırada hangi sayı olmalıdır?

1, 2, 6, 42, 1806, ____???

Eğer mühendis isen, üç dakikadan daha az bi sürede çözmüş olman gerekirdi,

Eğer mimar isen, üç saatte,
Eğer doktor isen, altı saatte,
Eğer muhasebeci isen, üç ayda, ve
Eğer avukat isen,hiçbir zaman!!!

Haydi kolay gelsin!

Dişe Dokunur Yazılar 5- Bal Kabağı Tatlısı

kuzeydeki güney insanı — Wed, 03 Mar 2010 09:47:01 +0000

Yokluk ve sıkıntı insanın yaratıcılığını artırırmış, benim durumum da biraz ona benziyor. Bulunduğum yerde, kimi arkadaşlarımın yaptığı gibi çalıştığı işyerinin altına gidip en güzel tatlıları satın alıp yiyemiyorum. (O arkadaşım kendini çok iyi biliyor, dünya ona güzel zaten :) ) O yüzden de istediğim bir şey olursa kendim yapmam gerekiyor, elimden geldiğince. Geçen dönem Azeri bir arkadaşımla Türk akşam yemeği için sınıftaki diğer insanları davet etmiştik. Ben de bu bahane ile en çok sevdiğim tatlılardan biri olan bal kabağı tatlısı yapmıştım.

Tanıştığım insanların çoğu bu tatlıyı pek beğenmiyorlar. Ben de nedense kendime bir vazife edinmişim gibi, arkadaşlarıma bu tatlıyı sevdirmeye çalışıyorum; ki üniversitede bu konuda fikirlerini değiştirdiğim arkadaşlarım da oldu. Aslında güzel yapılmayınca, saman gibi bir tadı oluyor bal kabağı tatlısının. O yüzden güzel yapan birini bulmalı ya da kolları sıvayıp kendiniz bu işe girişmelisiniz. Tarif aşağıda…

Malzemeler: Bal Kabağı, toz şeker, karanfil, kabuk tarçın, limon ve ceviz.

Tarifine gelince, ben kabuğu turuncu olan bal kabaklarından seçiyorum. Yeşil kabuklular var, onlardan nasıl olur hiç bi fikrim yok. Aldığımız bal kabağının kabuklarını soyuyoruz, dikkat edin zor soyuluyorlar, parmağınızı kesmeyin. Küçük parçalara bölüyoruz ama çok da küçük değil çünkü kaynadıktan sonra ezilip şekillerini kaybetmeyi istemeyiz de mi. Kestiğimiz parçaları hafif derin bir kaba koyup üstüne göz kararı toz şeker döküyoruz. Koyduğunuz kap, aynı zamanda kaynatacağınız kap da olursa kolaylık olur. (Oran vermek isterdim ama ne kullandığım kabağın gramajını hatırlıyorum ne de herkesin kullanacağı şekerin tatlılık oranı aynı. O yüzden ilk denemenizden sonra kendi göz kararınızı oluşturmanız en güzeli.) Toz şekeri döktüğümüz kabı 12 saat beklemeye bırakıyoruz. Bu hazırlama işlemini gece yatmadan yaparsanız, sabah bal kabaklarının suyunu bıraktığını göreceksiniz. Olduğu gibi ocağa koyup, kaynayana kadar ısıtıyoruz. Kaynamaya başladıktan sonra altını kısıp, içine karanfil ve kabuk tarçın eklerseniz güzel bir koku ve tat elde edersiniz. Tabii iki üç damla da limon suyu, şekerlenmemesi için. Kısık ateşte 10-15 dakika kadar kaynatabilirsiniz ama yumuşaklığını test ederek de ne zaman altını kapatacağınıza karar vermekte size kalmış. Tatlımız soğuduktan sonra üzerine cevizle servise hazır hale gelmiş olacak. Afiyet olsun.

Not: ayasophia’nın bal kabağı tatlısı mı, kabak tatlısı mı diye sorması üzerine. Genelde kabak tatlısı diye geçiyor ama bana normal kabağı hatırlattığı için, ki pek hazzetmem kendilerinden, bal kabağı tatlısı demeyi tercih ettim. Ayine’nin yazı dizisine de böylece ekleme yaptık, kusur ettiysek affola…

Seksi Köşe Yazarı

ayasophia — Wed, 03 Mar 2010 09:40:51 +0000

Hayat seyrim insanların “muhafazakar” dediği bir mecrada yürümüş görünse de (resmi kayıtlar, okul, çalışılan kurum… vs.) çok küçük yaştan beridir elime ne geçerse okuyorum/izliyorum. Gazete, dergi, televizyon programı, film, kitap, albüm… Öyle herhangi bir şeyle ilgili, “Bunu dinlemem, bunu izlemem, bunu okumam!” tavrım olmadı pek. Bu, herkese tavsiye edeceğim bir yaşam biçimi değil, lakin merak biraz da buraya sürüklüyor insanı. Herhalde siperde savaşan bir asker olsaydım, “Neler oluyor yahu?” deyip kafamı uzatır ve tez zamanda kurşunu yerdim. Konuya bağlarsak, malum medya dünyasında bir “sit-com” gazeteciliği tabiri dolaşıyor. Bu tarz gazeteciliğin önemli unsurlarından birisi de, başlıkta belirttiğim üzere, seksi köşe yazarı.

Her şeyin ne zaman başladığını araştırdım diyemem. Geçenlerde Nazlı Ilıcak’ın mini etekli bir fotoğrafını görünce, “işte Prometheus!” diyesim geldi ama değil. Ilıcak oldukça ciddi yazıyor çünkü. Hatırladığım en eski örneklerden birisi, hâlen köşesinde salınan Ayşe Arman’dır. Sabah’taki Ayşe Özyılmazel de bu payeyi ediniverdi. Perihan Mağden ve Nuray Mert gibi “ciddi” kadınları, bu kadınlardan ayıran en önemli unsur sadece “ciddi” konuşmaları değil aslında. Ayşe Arman da kendince ciddi röportajlar yapabiliyor. Ayşe Özyılmazel de, şaşırırsınız ama, ciddiyete kavuşabiliyor yer yer. Bu konseptin televizyon iz düşümleri de yok değil. Misal son zamanların fenomeni Pelin Batu bu görevi üstlendi. NTV ve CNN Türk’ün yarıştığı konuların başında da, “kimin spikeri daha seksi?” geliyor.

Simon de Beauvoir, Fransa’da kadın hakları için çarpışırken, kadınlara oy verme hakkı tanındığı sırada köşesine çekilmiş ve “Başardık!” demiş. Oysa zamanla tehlikelerden bir diğerinin kadınları objeleştiren tutum olduğunu hatırlatanlar da olmuş. Eşitliği engelleyen yegane kurum siyaset değil neticede, belli bir zihniyetin etrafına kümelenen söylemler de pekâla aynı neticeyi veriyor.

Bahsi geçen “seksi köşe yazarı” konsepti aslında feminist kaygılarla ortaya çıkmıştı. Ya da öyle deniliyordu başta. Cinselliğini özgürce yaşayan kadın hadisesi, pek çok yönden eşitlik adına atılan adımdı. Ancak kazın ayağının öyle olmadığı da kısa zamanda anlaşıldı. Perihan Mağden mesela, Milliyet’in “savunma muhabiri” Aslı Aydıntaşbaş için, “Paşaların kucağından inmiyor.” tabirini kullanmıştı. Seksi olmanın belli getirileri vardı camiada. Ayşe Arman mesela, kâh başörtülü/türbanlı bir kadın kılığına girip onları “anladığını” sanıyor, kâh dergilere “seksi” (zinhar erotik değil) pozlar veriyordu. Aslı Özyılmazel de, köşesinde ölmeden önce yapmak istediği şeylerin başına zenci bir erkekle birlikte olmayı yerleştiriyordu. Serdar Akinan da dayanamayıp, “Kadın gazeteciler patronların yatağından çıkmıyor!” demişti mesela…

Şimdi başa dönelim, “sit-com” adı verilen gazetecilik, aslında “hadi gençler biraz da eğlenelim!” maksatlı bir kavram mıdır? Mesela bu sitede çok ciddi meseleleri oldukça sakin, yer yer esprili üslupla ele alan yazılar var. Burada “sitcom” çevirdiğimiz söylenebilir mi? Kötü niyet aramıyorum; lakin bakiyesi “seksi köşe yazarı” olan bir gazetecilik ekolünün, geleceğini nasıl görmeli? Onun cevabı da Sabah’ın bence tam da “sitcom” gazetecisi olan Sevilay Yükselir’den gelsin:

http://www.sabah.com.tr/Yazarlar/yukselir/2010/02/24/sitcom_gazeteciliginin_gencler_uzerindeki_etkisi

Sakinkafa’da da bir adet Seksi Köşe Yazarı yazsa, hiç fena olmaz aslında. Hit’imiz yükselir…

Olasılığı Anlayabilme İhtimali

sahidüş — Tue, 02 Mar 2010 21:44:27 +0000

Efendim bu yazı, sitenin dizi oluşturabilme yetisine sahip birkaç yazarından biri olan sevgili ayine’nin “Engineering Approach” dizisinin son halkası olan –biraz olasılık hesabı – mini öyküsüne yorum olarak tasarlanmıştı, ancak bir yorum için fazla uzun olacağı endişesiyle ayrı bir yazıya dönüştü.

Evet, olasılık hesaplarında koca koca üniversitelerde sayısal ağırlıklı öğrenim gören pek çoklarının bile kafa karışıklığı yaşamasının temelinde, olasılık çeşitleri konusunun müfredatımıza henüz girmesi olduğunu düşünüyorum. Olasılık hesabını sadece “İstenen durumların sayısının bütün durumların sayısına oranı” şeklinde öğrenen bireyler, ister istemez ayine’nin anlattığı öyküdeki ‘mühendis olmayan’ kişi gibi, anlamakta zorlanabiliyorlar bazı olayları.

Olasılık üçtür;

Birincisi; teorik olasılıktır ki bilumum orta mektep mezunlarının ucundan kıyısından hakim olduğu olasılık türü budur. Tulebadan hemen herkesin bildiği, riyaziyeden azıcık anlayanların hesabını yapmakta zorlanmayacakları, yukarıda da tanımı verilen olasılık çeşididir.

Hilesiz bir zar attığımızda üst yüzüne çift sayı gelme olasılığını hesaplarken bu olasılık türünü kullanırız. Zira örnekteki istenen durumların sayısı {2,4,6} olmak üzere 3’tür. E bütün durumların sayısı da -tavla oynayanlar bilir- {1,2,3,4,5,6} olmak üzere 6 olduğu için istenen olasılık değeri 3/6 = 1/2′ olur.

Mevzu kayacak ama “e peki hileli zar nasıl olur?”

Kolaydır efendim. Pek çok yolu vardır. Birini paylaşalım: Malum olduğu üzere zarlarda karşıt yüzeylerdeki sayıların toplamı eşit ve 7’dir. Yani 1 ile 6, 2 ile 5 ve 3 ile 4 karşıt yüzeylerde bulunur. Diyelim ki siz 6’nın sürekli üst yüzeye gelmesini istiyorsunuz. Hemen bu sayının karşısındaki 1 yüzeyinin içine bir kütle (genelde kurşun) yerleştirirsiniz. Zar atılınca yer çekimi denen illet kütleyi ve dolayısıyla 1 yüzeyini kendine çeker. 6 yüzeyi de üste gelir. Bu tür zarların hazırları da satılmaktadır. Bende var bir çift. Birkaç arkadaşımdan da yemek kazanmışlığım da vardır, ayıp söylemesi.

İkincisi; deneysel olasılıktır ki çoklarının kafaları, bu kavramı simgesel anlamda duymadıkları gibi imgesel karşılığına da hakim olmadıkları için karışır. Geçmiş deneyimlere dayalı olarak hesap yapılan olasılık türüdür. At yarışı çalışanların (Genel kanının aksine bu yarışlara atlardan çok ‘altılı’ cılar çalışır) çok da farkında olmadan yaptıkları hesaptır ayrıca. Diyelim ki sadece Duranbey, Durankız, Duranlı ve Durukan isimli atların koştuğu bir yarış olsun. Birlikte koştukları daha önceki yarışlarda Duranbey 6, Durankız 5, Duranlı 7 ve Durukan 2 kez birinci gelmiş olsunlar. Toplam 20 yarış üzerinden hesap yapılıp 21. yarış ile ilgili tahmin yürütürken, örneğin Durankız’ın birinci gelme olasılığını 5/20 olarak hesaplarız ve bu hesabı da geçmiş deneyimlerden yararlanarak yaptığımız için deneysel olasılık olarak adlandırırız.

Özellikle bay okuyucuların ilgisini çekeceğini umduğum bir örnekle konuyu açmak isterim: Ülkemiz futbol ligleri ile hiç ilgisi olmayan birine “Bu yıl Kasımpaşa’nın şampiyon olma olasılığı kaçtır?” diye soracak olursak, derhal takım sayısı olan 17’yi (Ankaraspor yok) dikkate alır ve “1/17” der. Aynı soruyu ligimizi takip eden birine sorduğumuzda olasılık değeri daha düşük çıkacaktır. Zira, ligimizin geçmiş yıllarındaki tabloları ve bu yılki takımların güçlerini dikkate alan kişi, derhal, Galatasaray’ın, Fenerbahçe’nin, Beşiktaş’ın yahut Trabzonspor’un şampiyon olma olasılıklarının çok daha yüksek olduğunu ve dolayısıyla Kasımpaşa’nın şampiyonluğunun öyle 1/17 olamayacağını söyler.

Burada ligimiz hakkında fikri olmayan kişi teorik, fikri olan kişi ise deneysel olasılık hesaplarına göre konuş olur.

Olasılık hesabında sıkça söylenen bir cümle vardır: Herhangi bir olayın olasılığı ile belirli bir olayın olasılığı aynı şeyler değildir. Örneğe uyarlayalım bu kuralı; ligimizde herhangi bir takımın şampiyon olması (ki 1/17’dir) ile belirli bir takımın (örneğin Gaziantepspor’un) şampiyon olması olasılığı (geçmiş bilgilere sahip olmadığımız için hesabını yapamayız) eşit değildir.

ayine’nin anlattığı olaya gelince; evet satılan her bilet eşit şansa sahip olduğu için her birinin çıkma olasılığı eşit ve örnekteki sayı üzerinden 1/1000’dir. Ancak İstanbul’da satın alınan bilet sayısı diğer yerlerden çok daha fazla olduğu için şanslı biletin İstanbul’a çıkmasının deneysel olasılığı da yüksek olur. İnsanların Kayseri’den kalkıp İstanbul’a bilet almaya gelmelerinin temelinde de bu illüzyon vardır. (kuzeydeki güney insanı, affınıza sığınarak.)

Burada teknik bir bilgiyi de paylaşmakta yarar var; deney sayısı arttıkça deneysel olasılık sonucu teorik olasılık sonucuna yaklaşır. At yarışı örneğindeki yarış sayısı 20 değil de 100 olsa idi Durankız’ın birinci olmasının deneysel olasılık sonucu, teorik olasılık sonucu olan 1/4’e (dört at var) daha yakın olurdu. Aynı şekilde ligimizde geçmiş on seneyi değil de elli seneyi dikkate almak deneysel olasılık değerini teorik olasılık değerine yaklaştıracaktır. Deneysel olasılık değerinin teorik olasılık değerine eşitlenmesi için sonsuz adet deneme gerçekleştirmek gerektiğini de belirtelim yeri gelmişken.

Üçüncüsü; öznel olasılıktır ki harbiden de bilim olarak ne diye okutulur anlamak mümkün değildir. “Bence bu akşam % 50 yağmur yağacak.” diyen bir kişi öznel olasılık değeri ifade etmiş olur.

Uygulama:

Lütfen aşağıda yazılan durumların karşılarındaki boşluklara uygun olasılık çeşidini yazınız.

Pelin “Bu çocuk beni 1/3 olasılıkla terk edecek.” dedi.-Pelin’in çocuğu terk etmesi, çocuğun Pelin’i terk etmesi ve herhangi bir terk etme durumunun yaşanmaması durumlarını dikkate alınız.- (……………………………………..)
Pelin “Geçmişteki 6 arkadaşımdan 4’ü beni terk etti. O halde bu çocuk beni 4/6 olasılıkla terk edecek.” dedi. (……………………………………..)
Pelin “Üff bu çocuk beni kesin terk edecek.” dedi. (……………………………………..)

* * *

Dördüncüsü(*); çoban olasılığıdır ki bu hepsinden eğlencelidir. Hikayesi de şöyledir: Efendim, eski Yunan’da bir köyün bir çobanı var imiş. Köyün iki bin adet koyundan oluşan sürüsüne çobanlık edip geçinirmiş. Sürüde kendisinin de on tane koyunu var imiş. Bir gece köyün zenginlerinden biri sokakta bizim çobanı, elinde kazma – kürek – mızrak ağıla doğru pürtelâş koştuğunu görünce önüne dikilip sormuş “Nereye böyle” diye. Çoban “Duydum ki sürüye kurt dalmış, koyunlarımı kurtarmaya gidiyorum.” demiş. Zengin gülmüş “A be çoban. Benim iki yüz koyunum var dert etmiyorum. Kurdun benimkilere saldırma olasılığı 200/2000=1/10. Seninkilere saldırması olasılığı ise 10/2000 =1/200. Sana ne oluyor.” demiş. Çoban, tarihe altın harflerle yazılası şu karşılığı vermiş: “Kurt benim koyunlarıma ya saldırır ya saldırmaz. Benim olasılığım 1/2’dir.”

Evet, aslında bu açıdan bakıldığında bütün olasılık değerleri 1/2’dir. Durankız ya birinci olur ya da olmaz. Kasımpaşa ya şampiyon olur ya da olmaz.

“Hadi canım sen de” cilere sert bir örnekle sormak isterim: Güzelim Taksim Meydanı’nda bir konser için 2000 kişi toplandığınızı düşünün. Ve bir fısıltı; “The Marmara’nın katlarının birinden meydana rastgele ateş açılacak!” Sorarım şimdi, kendi kendinize “Ya ne olacak, merminin bana gelme olasılığı 1/2000.” mi dersiniz, yoksa “Bana ya gelir ya gelmez.” korkusunu mu yaşarsınız?

Nedir bu durumda olasılık değeri? 1/2000 mi yoksa 1/2 mi?

* * *

Bu dördüncü maddeden dolayı insaflı matematikçiler cevabı 1/2 olan sorular yazmazlar.

* * *

(*) Bu madde ve hikayesi tamamen benim tarafımdan uydurulmuş olup bilimsel gerçekliği henüz test edilmemiştir:-)

Doktorları Anlayabilme Rehberi ...