İlk birkaç sekansından sonra, (itiraf etmeliyim ki önyargıyla gitmiştim) “Sanırım uyuma fırsatım olacak” düşüncesiyle başımı arkamdaki rahat koltuğa yaslayıp gözlerimi kapadım. Nerden estiyse kafamda bir çağrışım meltemi, çok da uzak olmayan bir tarihte okuduğum bir Ahmet Hakan yazısını getirip yerleştirdi hafızamın orta yerine. Yazının başlığı (o an emin olamadım tabi ki, sonradan ulaştım bütün içeriğe) “Dindarlar neden medya yapamaz” idi. 7 Haziran 2009 tarihliydi . Benim aklımda “Muhafazakarlar neden iyi gazete yapamaz” diye kalmış. Film akarken perdede, ben de tuttum kendimce muhafazakarlar neden iyi sinema yapamaz sorusuna yanıt/yanıtlar bulmaya çalıştım. Bu, elbette ki filmi izlememe kabalığını sergilediğim anlamına gelmez. Filmi izledim ama dikkatimin dağıldığı noktalar oldukça, yukarıdaki sorunun kendimce cevaplarına ait cümleler uçuştu kafamda.

Bu cümlelere geçmeden önce birkaç ön not yazmakta yarar var:

Bir: Bu, sevgili ayasophia tarafından beklenen Ahmet Hakan yazısı değil, epeyce bir kararsızlıktan sonra yazabileceğime karar verdiğimi de belirtmek isterim, ayrıca.

İki: Bu yazı korkarım zülf-i yare dokunup, biraz can sıkabilir.

Üç: Bu kısım filmle doğrudan ilgili. Eşrefpaşalılar, daha önce değişik arkadaşlarımdan duyduğum üzere, bir tiyatro oyunu aslında. Anadolu’da da turnelere çıkmış, hatırı sayılır bir gişe de elde etmiş. Tiyatrodan sinema yapma fikri oyunun sahiplerine parlak gelmiş olmalı ki kolları bu iş için de sıvamışlar. Ama dikkat etmedikleri bir konu var: Ülkemizde yerleşmemiş bir tiyatro kültürü olduğu için, tiyatroda ortaya koyduğunuz orta karar bir ürün (oyunu görmedim, orta karar nitelemesi oyun için değildir) izleyiciye hoş vakitler geçirtebilir. Oysa hatırı sayılır bir sinema kültürüne sahiptir bu ülkenin insanı ve her önüne gelen filme hayranlıkla bakmamaktadır artık. Çok değil yirmi – otuz yıl öncesine kadar, sinema sanatının kendisine (büyük perde, kulak çınlatan ses düzeni) duyulan şaşkın hayranlık, şimdilerde “O kadar kötüler ki, çok iyiler” denerek dalgası geçilen filmlere bile gişede hasılat rekorları kırdırmaktaydı. (İstatistikler 1974 yılında 250 milyon bilet satıldığını söylüyor bu ülkede. Bu sayı bugün 45 milyon civarındadır.)

Her ne kadar alet olduğu emperyal yaklaşıma kızsak da Hollywood sinemasının, bu ülkenin (sinemasal anlamda) beğeni çıtasını yükselttiği teslim edilmelidir.

Dolayısıyla kameranın arkasına geçip “Motor!” diyen kişilerin, bu filmin,  bilmem hangi kanalda, ancak yemek pişiren teyzelerin, dini bütün hacı annelerin yahut takvim yaprağından din öğrenmeye meyyal esnafın izlediği “Ne ekersen onu biçersin, alma mazlumun ahını, vs vs” temalı hidayet öyküleri modunda olmaması gerektiğine dikkat etmelidirler. Zira sinema genç bir kültürdür ülkemizde ve gençlerin de (milliyetçi, muhafazakar, liberal yahut sol, kesimin önemi yok) yukarıda kabaca hatlarını çizdiğim yapımlarla tatmin edilemeyeceği açıktır. Nitekim, verilen arada önümdeki iki genç aralarında konuşurken biri şu cümleyi kurdu: “Öyle seyrettiğimiz diğer filmlerde bulduğumuzu aramadan seyredersek fena değil.”

Sinema camiasal değil ulusal hatta evrensel bir aktivite. Müsamere mantığıyla yapılmaması gerekiyor haliyle. 

Filmin ortalarına doğru Yücel Arzen – Devrim Gürenç (ismini sonradan öğrendim) düeti aklımda kalan nadir şeylerden (yer yer güzel espriler de vardı) biri. Gerçi o güzel düet de Kurtlar Vadisi’nden esinlenildiği bariz bariz sarkan görüntülerle heder edilmiş, ama olsun diyelim.

Birlikte gittiğim ve gırtlaktan anlayan arkadaşlarımın notunu da eklemeden duramayacağım belli ki: “Keşke hocayı biraz çalıştırsalardı.” ‘Hocamız’, sureleri latin harfleriyle ezberleyen yaz talebesi gibi okuyordu gerçekten de.

***

Hemen her alan için geçerlidir elbette, ama bu yazdıklarım sinema özelinde.

Dünyada bu işte iyi ürün çıkıyorsa bunun sanırım birinci nedeni sektörleşmesi. Bir şekilde çarkı döndürüp sektör oluşturmuyorsanız devamlılığı sağlayamazsınız. Muhafazakar kesimde sinema, bir heves işi gibi algılanıyor sanki. “Hazır fikir gelmişken yapıp sıramızı savalım.” alt mantığı. İşi bu olan, sinema işinden para kazanıp aile geçindiren kaç muhafazakar sinemacı var ülkemizde? (Bu sorunun cevabını ülkemiz seçmen ve/veya yaşam tarzı davranışlarını dikkate alarak düşününüz lütfen.) Yoksa çoğu film, yönetmenin sağdan soldan kazandıklarıyla gerekli miktarı bir araya getirebilince hayal gerçekleştirme çabası mı? 

Konfüçyüs’e atfedilen enfes bir felsefe var, malum: “Dikkat et! Bazen hedef yürüdüğün yolun kendisi olabilir.” Evet bazen bir film film yapmak için yapılmalıdır. Bir amaca, bir mesaja eklemleme motivasyonu bazen bırakılmalıdır belki de. Eklemlendiğinde, çok şey toplumda yaşandığı ölçüde yansıtılamaz perdeye. Filmi, yetkililer “Küfürsüz komedi, şiddetsiz aksiyon, düzeyli romantizm.” sloganıyla özetledi. Ben bu kadar tuhaf bir yaklaşım gördüğümü hatırlamıyorum yaşamımda. Bir çeşit oksimoron mu yapılmaya çalışılmıştır nedir? Komedi konusunu sona bırakalım, aksiyon mu var ki filmde şiddetten bahsedilebilsin. Sonlara doğru mahzenimsi bir yerde iki eski dostun birbirlerine ekmek bıçaklarını çekip (prodüksiyona bakın!) kavga mı ettikleri yahut zeybek mi oynadıkları belli olmayan o sahneye mi aksiyon diyeceğiz? Buradaki sekans orta mektep müsameresinden öteye geçebilmiş midir? Esas oğlan ile esas kızın okul kıran liseli ergenler gibi (ki yetişkindir ikisi de) sahiller boyu yürümelerini gösteren sahnelere mi romantizm diyeceğiz. Yoksa ‘Küfürsüz komedi’ den kasıt bu sahneler midir?

Bu düşünce (bir ifade tarzı olarak sanat yapma), muhafazakarlığın temeline, oradan dindarlığa ve daha ilerisinde tebliğ anlayışına kadar götürülünce elbette bir dirençle karşılaşacaktır. Ve bu direnç de kendi içinde tutarlı olacaktır. Zira siz “Ben bu filmi yapmak istediğim için yapıyorum, bu şiiri sanat için yazıyorum, bu yazıyı kendimi ifade etme biçimi olarak algılıyorum vs vs” dedikçe karşınıza “Her şey O’nun için.” inancı çıkacaktır.

Bir nevi teşhirdir (temaşaya yakın anlamıyla) sinema sanatı ve kimi motivasyonların temelinde teşhirden uzak durmak söz konusu olduğu için de yönetmenin dilemması kaçınılmazdır artık. Zira dublör bile kullanamayacaktır.

Yönetmenlerin yaşadığı bu dilemmanın dindarlıktan öte tutucu yaklaşımla ilgisi de olabilir. Zira Mustafa Akad filmlerinde kadınlar daha bir serbesttir mesela. Er Risale’de (Çağrı) resmedilen dönem peygamber dönemi, konu bizzat peygamberin kendisi olmasına karşın Hind rolündeki kadın oyuncuyu ve rahatlığını hatırlıyorum şimdi. Yine de yeni bir alan olması hasebiyle, bu kültürün oluşmasını, olgunlaşmasını, altının doldurulmasını beklemek gerek belki de.

***

“Kısıtlı bütçelerle samimi işler yapılıyor, emeğe saygılı olalım.” cılar da var malum. Komik olmayınız efendim, zamanımız ve de paramız harcanıyor. Kul hakkı değil midir bu?

Hem samimi filmler kendini gösterir bir şekilde: Neşeli Hayat olsun, Babam ve Oğlum olsun (Çağan Irmak bu filmden sonra arkasına aldığı rüzgarı değerlendirmeye kalkıp Ulak’ı yaptı hatırlarsanız ve sonuç fiyaskoydu. Ah samimiyet…) yahut Reis Bey olsun. Özellikle bu sonuncusu, üzerinde nasıl çalışılmış ve alt metninin nasıl güçlü olduğu kendini nasıl belli eder. Bunda kim bilir belki de Necip Fazıl’ın geçmiş sol kimliğinin etkisi vardır. (Mesut Uçakan’ın da emeği görmezden gelinmemelidir.)

***

Son satırlara gelip yazıyı baştan tekrar okuyunca ilk savımı belki yumuşatabileceğimi düşünüyorum şimdi; ‘muhafazakarlar iyi film yapamaz’ demeyelim de ‘bunun için epeyce yol almaları gerekir’ diyelim. (Bu arada asıl Eşrefpaşalılar’ın oldukça eğlenceli olduğunu da belirtmek gerek. http://video.google.com/videosearch?sourceid=navclient&hl=tr&rlz=1T4RNTN_tr___TR366&q=ali+tuncay&um=1&ie=UTF-8&ei=pbOYS4voHtPr4gbc8cD4Cg&sa=X&oi=video_result_group&ct=title&resnum=1&ved=0CBAQqwQwAA# adresi işinizi görebilir.)

İlginizi çekebilecek başka yazılar

İlgili yazı yokmuş