Ney üflemeli bir saz olduğundan mıdır neden bilinmez, neyzenler “ney çalmak” tabirinden nefret ederler. Şu zamana kadar neyzen olan dört beş arkadaşım filan oldu, farklı farklı karakterleri alışkanlıkları olan bu insanlar hep nefret ettiler bundan. Hatta neyzen bir hocam var müzik çalışmalarına katıldığım, bir keresinde kanun çalan arkadaşla beraber çalmak istediğinde “haydi gel beraber üfleyelim” dedi:)
Ney, geçmişi hakkında az veya çok hepimizin birşeyler bildiği üflemeli bir çalgıdır. Tasavvuf müziği ile doğmuş bir çalgı olan ney, zamanla Türk Sanat Müziği’nin diğer kollarında da yerini almıştır. Ama bence anlamını en çok tasavvuf müziğinde buluyor. Kesintisiz sesiyle en zalim insanların bile kalbini yumuşatacak kadar yumuşak ve dokunaklı bir sesi varmış gibi geliyor.Dinleyince insana sabır veren bu saz, kendini dinlendiğinde belli ediyor aslında. Çünkü sabrı tavsiye eden neyi çalmak için de çok fazla sabır gerekiyor. Kardeşim ortason da bu yola girmiş bulunmakta. İnşallah sonu olmayan bu yolda ilerleyebildiği kadar ilerler.
Şu meşhur hikayeyi de çoğumuz biliriz herhalde; neyin inler gibi acıklı ses çıkarmasının sebebi gerçekten inlemesi imiş. Sazlıktan koparılan kamış içi dağlanarak ney yapılmış. Vatanından ayrı düşüp yüreği dağlandığından da ney inleyip dururmuş.
Ney, gerçekten çok zor bir sazdır. Daha önce dediğim gibi sabır ister. Bu yüzden de çok kişinin bildiği bir çalgı değildir zaten, halbuki sesi hemen herkes tarafından çok beğenilir. Neylerin üzerinde biri arkada altısı önde yedi delik bulunur. Flütteki gibi do re mi fa diye gitmez tabi bunlar. Türk Müziği’ne özgü seslerin de çıkarılmasına olanak sağlayan bir yapısı vardır. Zaten Türk 
Müziği icrası için icat edilmiştir. Neyin birçok çeşidi vardır. En çok kullanılanları ise kız neyi, yıldız neyi, süpürde neyi ve mansur neyidir. Bu neyler arasındaki fark boylarıdır. Farklı boylarda olmasının sonucu olarak aynı pozisyonlarda farklı sesler çıkar, buna da transpoze adı verilir.
Mesela, neyin arka deliğini ve öndeki en üst deliğini kapattığımda kız neyinden(atıyorum) mi sesi çıkıyor ise, aynı pozisyonda süpürde neyinden(atıyorum) fa sesi çıkar. Biraz çorbaya döndü ama inşallah yararlı olabilmişimdir. Bu arada neyle ilgili aklınıza gelen basit ve kötü espirileri kendinize saklayın yoruma yazmayın:)
bugün 0, toplam 200 defa okundu...
Bu yazı için Google'dan Gelen Aramalar
- türk sanat müziği ney
- ney geçmişi
- ney çalan resim
- ney resimleri
- ney calan
slm aslında ud güzeldir ve ödevde yararıma dokundu
wallaha süper ödevimi direk hocaya verdim ama o bana direk yüz vermedi bende ona yüz vermedim :D süpersiniz thank you
çok saolun çok işime yaradı 100 aşdım saolun
hiç tasvip etmiyorum internetten kopi-peyst yapıp ödev niyetine öğretmene verilmesini.. yapmayın çocuğum böyle şeyler, “emek” önemlidir, herkes böyle yapsaydı günümüze kadar bilgi üretilir miydi bi düşünn.. he bi de, anneniz-babaniz sizi okula böyle lalettayin ödevler yapasiniz diye mi gönderiyor okula hı? (yok “segah, sakinkafa.com, 12.09.08″ seklinde referans verdiklerini bilsem, bu kadar kızmam da, eminim yapmadıklarından.. bu azarlamalar müstahak onlara..) ayrıca bu yorumumu okumayacaklarından da bir o kadar eminim.. ödev bittikten sonra böyle kafa sakinlesitirici yerlerde isi olmaz yeni nesil ögrencilerin..
Bu “mert kaan in” arkadaşta herhalde Nohut’un geçenlerde dikkat çektiği bir diğer arkadaş gibi sadece reklam için yorum yapmış!
Yahu niye gizli reklam yapıyorsun arkadaşım… Yapıyorsan reklamı, mert ol, yiğit ol, açık açık yaz sitenin adresini…
Gereksiz sinir yaptırıyorsunuz insana; bak burada sakin sakin yazı okuyoruz değil mi!!! [Acaba buraya soru işareti mi konması gerekir, yoksa doğrusu benim yaptığım mı? (Burada soru işareti olması gerektiğine eminim) Ayasophia bizi aydınlatsın lütfen! (Bir başka başlıkta dilci olduğunu söylemiş ya o yüzden) (Bu parantezler biraz fazla oldu gibi geliyor bana, sanki Excel'de formül yazıyormuş gibi hissettim :D)]
Ben – “ben Ney çalıyorum”
diğeri- “ney çalıyorsun?”
Tarzındaki konuşmalardan gına geldi. Aslında espri güzel ama neyzenler için 500. kez ısıtılmış çorba gibi…
Farklı tonlardan çalmak için farklı neyleri kullanmak gerekir. Kemanda, udda, tanburda,bağlamada vs böyle değildir tek enstrumanda göçürme(transponze) yaparak bir çok tondan çalabilirsiniz ancak ney kaval gibi üflemeli çalgılarda gözçürme yapmak için çok usta olmak gerekir bunu yapabilen övünmeyi hakeder ama genelde her ton için farklı neyler kullanılır.
bolaheng: mi
davud: fa diyez
şah: sol
mansur: la
kız: si
müstahzen: do diyez
yıldız: do
süpürde: re
bolaheng nısfiye: oktav mi
mabeyn diye bir kavram vardır mesela mansur kız mabeyni: la diyez yani mansur ile kız arasındaki tondur.
nisfiye ise oktav anlamındadır mesela bolahenk: mi, bolahenk nısfiye: tiz mi
bolahenk ney çok büyük olduğundan günümüzde çalanı bulmak çok zordur.
günümüzde çalınabilen en büyük ney davud neydir. Davud ney çalmak kısa boylular için çok zordur.
Şah ney daha yaygındır, aşırı boya gerek yoktur, egzersiz yapmak için çok kullanılır, bu neyde çalıştıktan sonra küçük neylere geçince oyuncak çalar gibi gelir. Bu yüzden antrenman olarak çalınır genelde. Eskiden mevlevi ayinleri şah ney ile icra edilirmiş şimdi genelde yıldız ney ile icra ediliyor diye biliyorum.
Günümüzde en çok kız ney kullanılır. Kız ney adındanda anlaşılabileceği gibi Osmanlı zamanında kadınların boylarının uzun olmamasından dolayı Şah ney Mansur ney gibi neyleri çalamadıklarından “Kız ney” çıkmış ve daha sonra ney orkestralara yayılınca diğer akortlar içinde birer ney yapmışlar.
Bağlama ile başlayan müzik yolculuğuna Ney sesini duyduktan sonra kendi kendime “benim aradığım ses bu ben neyzen olacağım” diye devam edip, tarzım olan thm den çıkıp taaa eskilere doğru zamanda yolculuk yapıp dede efendi, Itri gibi efsane üstadları şad etmeye karar verdim. Böylece Klasik Türk Musikisi ve Tasavvuf Musikisi yolundan çıkmamaya kararlıyım.
Türk musikisinde iki tane enstruman bilirim biri ney diğeri tanbur diğerleri beni okadar etkilemiyor. Ritim olarakta kudüm ve bendir.
Neyzen Tevfik, Aka Gündüz Kutbay, Niyazi Sayın isim yapmış neyzenlerin başındadır.
Neyin bir de plastikten yapılanları vardır uzak durun. Ney yapımcıları uygun kamış bulmakta zorlanırlar çünkü her kamıştan ney olmaz 1000 kamışın içinden 1 tanesinin neylik kamış olabildiği söylenir. Yani baya bir aramak gerekir. Bu yüzden pahalı sayılır ama diğer enstrumanların fiyatına göre çok ucuz sayılır mesela günümüzde 300 tl ye güzel bir ney alınabilir. Plastikler 20tl dir günümüzde güzel bir ud için 1500 tl vermenizi hesaba katarsak neyler çok ucuzdur.
Ney de başparede önemlidir. Kamış ve ustanın kamışı ne kadar güzel açtığı önemlidir ama başpare kötü ise çıkan seste kötüdür. Başpare için en iyi manda boynuzundan yapılan başpareler kullanılır ancak tükenen manda neslini düşünürsek fiyatlarını anlayabiliriz. Bu yüzden boynuz yerine derlin, fiber,plastik gibi malzemeler kullanılır. En iyisi derlindir. Ağaçtan olanlarıda vardır ama kalitesini bilemem koruyucu malzeme yoksa neyden dolayı şişebilir.
Neyin ilk alındığında haftada 1,
1 ay geçtikten sonra 2-3 haftada 1
4-5 ay geçtikten sonra ayda 1
1 sene geçtikten sonra neyin kalitesine göre 2 ayda 1
yağlamanız gerekir. Kamıştan kamışa değişir bazı kamışlar daha çok yağlanmak ister bazıları çok az ister
Yağ için genelde susam,bağdem,fındık,mısırözü,ay çiçek
gibi yağlar kullanılır. Kimisi bir boru içine yağyı boşaltır neyi içine daldırıp çıkartır, kimisi başpareden aşağı yağ döker, kimisi neyi pipet gibi kullanıp yağı yukarı çeker, gibiside harbi ile yağlar.
Ney her tarza yakışır ama neye tasavvuf musikisi ve Klasik Türk musikisi yakışır. Zaten bu iki form aynı kökten gelmedir. Biri dini içerikli diğeri farklı konuları işler aşk sevgi gibi.
Herkese önerebileceğim bir saz(enstruman) değildir. Sabır şart. Bu güne kadar “bana ney öğretir misin” diye başlayanlara çok sabır gerekir dediğimde “ben çok seviyorum hiç bırakmam” diye cevap verenlerin 1 hafta sonra daha derse gelmediklerine çok şahit oldum. Çünkü eline ilk aldığında ses çıkarmak imkansız gibidir. Ses çalışmaları 3-4 sene sürebilir. Sesi çıkartmak yetmez, dem sesleri güçlendirmek gerekir, sesleri güzelleştirmek tabiri caizse yakıcılaştırmak gerekir. İlk 3-4 sene dinleyenleri rahatsız etmeniz muhtemeldir. Ama çok çalışırsanız 5-10 sene sonra sizi dinlemek için sıraya girebilirler.
bi de neyzenler ‘ney çaliyorum’ diyenleri özellikle düzeltirler, “hayir, ney çalmiyorsun, üflüyorsun”..
aman da aman.. yaziyi okumadan da yorum yapmak ne fena bi durummus :) afedersiniz muhterem yazar ve kiymetli yorumcu..
süper olmus beaaaa