Bu kavram özellikle 1990′larda Türkiye’de yaygınlaşan, bir ara sanki “burjuva yaratıyoruz işte sonunda!” algılarına yol açan, ancak bugünlerde pek de işlevsel görünmeyen bir garabet. Amerikan neo-liberal uygulamalarda, bireylere (buradaki birey zengin/güçlü olmak durumunda) farklılıklarını hatırlatmak ve ona göre sınıf ahlakı geliştirmek amacıyla kullanıldı. VIP dediğimiz kitlenin, kendi davranış ve tüketim biçimi gelişti. Tüketirken dahi, bir statü üretiminin yapıldığına dair kanı oluşturuldu. Bir nevi, “ışık saçan makinalar” (Matrix’ten hatırlayabilirsiniz) meselesine dönüştü. Hiçbir ise yaramasa dahi, bir değer üretim mekanizması gibi algılandı. Bunun arkasında somut üretimin yerini alan simgesel üretim vardı muhakkak. Daha janti adamlar ve kadınların oluşturduğu, bir nevi creme-de-la-creme tabakanın oluşma çabası, zannediyorum etkili olamadı.
VIP denen uygulamanın şimdilerde bu kadar sönük olmasının nedeni ne olabilir? En çok da bu soruyla ilgileniyorum aslında. Yeteri kadar verimli çalışmamasının sebebinin kavramın fazlaca dar tutulmasında aranması taraftarıyım. Çünkü gücü ulaşılmaz kılarsanız eğer, anlamsızlaşır. Sürekli alttan yukarı doğru bir gücün ona ulaşması gerekliliği, bütün efsanelerdeki o sihirli “şey”e ulaşma güdüsüyle beslenmesi ortada. Hegel’in ta ne zaman bahsettiği köle-efendi analojisi burada ispatlanmış oluyor aslında. Hegel, Efendi’nin varlığını Köle’nin varlığıyla kilitliyor ve sonsuza kadar uzanan bir ayna görüntüsü elde ediyordu. Bunu yok edebilecek bir sistemin oluşturulması ihtimalini araştırmak da 21. yüzyıl insanına kalacaktı. VIP’ye erişimin zor olması ve bu insanların bağlarını bir süre sonra VIP olmayanlarla koparmaya başlamaları, kavramın kendisini orta sınıfın birbirine yakın iki kanadı içine hapsetti.
Yani; VIP artık konser salonlarında ya da barlarda, havaalanlarında, bazı televizyon kanallarında (Digiturk Premium kullanıcı), bazı cep telefonu hatlarında (Turkcell Platinium) ve benzeri orta sınıf “lüks” tüketim araçlarında sıkışmış durumda. Politik ve ekonomik güç, kendisini vIP içinde tanımlamayı reddetti. Amerikalı rap şarkıcıları bile artık daha VIP. Çünkü VIP market devleri açısından verimli bir pazar haline gelemedi. Yeni yaratılmaya çalışılan sınıf ahlakı, henüz başlamadan bitti; çünkü günümüzde “zengin ancak aristokrat olmayan” tipler bol miktarda. Al Pacino’nun oynadığı Scarface (Yaralı Yüz) isimli filmde, Tony Montana karakterinin hızlı yükselişi ve o ahlakçı toplumun ortasında kendine yer edinme çabası, buna güzel bir örnek olabilir.
Demem o ki, bu VIP kavramı tutmadı. Peki insanlara kendini özel hissettirme işi ne oldu? Çok basit, pazar alanını tahminlerin ötesinde genişletti. Yani artık bütün insanlar (banka hesabı olabilecek kadar parası olanlar, banka sistemi gelişmiş ülkelerin vatandaşları) “Çok önemli kişiler” kapsamı altına alınabiliyor. Ya da artık sibermekan dediğimiz bu internet ortamında, kişiye özel tasarımlar sunan sitelerden tutun, parasını verince üye olunabilen ve çok sayıda “farklı” (aslında kısıtlı bir farklılık bu, sadece seçenek sayısı biraz fazla) opsiyonla karşımıza çıkan web alanlarına kadar; her şey aslında bize kendimizi “özel” hissettirmek için tasarlanmış. Yani hepimiz birer “Çok Önemli Kişi” kapsamındayız. Bunun ekonomik sonucu nedir? Kısaca, farklılık aralığını arttırmak için, daha fazla “kişiye özel” tüketim. Politi sonucu nedir? Toplumun manipüle edilebilmesini sağlamak koşuluyla (burada hizmet veren bütün kapitalist firmaların ideolojik aygıtlar olduğu önkabulunu Zizek’in bana verdiği yetki ile yapıyorum) toplumsal eğilimleri ekonomik ilişkiler üzerinden yönlendirebilmek.
En nihayet, toplumun şu anda popüler kültür baskısı altında yaşadığı en acı verici deneyim, bireylerin kendini “özel” hissetmesi. Fight Club (Dövüş Kulübü) bu noktaya güzel işaret etti, fakat önerdiği çözüm fazla radikal olduğu için fanteziden ibaret kaldı. Bu kısa yazıda, sorunu hakkıyla ortaya koyabildiğimi düşünmediğim için adamakıllı bir öneri de getirmeyeceğim. Sadece, “benlik” kavramının farklı okumalarını yapmayı salık verebilirim…
Bu yazı ayasophia tarafından yazıldı;
ayasophia – yayınlanmış 211 yazısı bulunmaktadır.
31 Temmuz 2008'de "Batman'in Sarsılmaz Karizması" başlıklı yazısıyla sakinkafa.com ailesine katılan "ayasophia", sosyal bilimci olmanın getirdiği bakış açısını yazılarına yansıtmış, birikimleriyle sitemizin "Kültürel Köşe"sinin bel kemiğini oluşturmuştur. Editörlerimizden "ayasophia", halen ulusal bir gazetede meslek hayatını sürdürmekte, popüler konular üzerine yaptığı sosyolojik çıkarımları ile ilgi çekici yazılara imza atmaktadır.
bugün 0, toplam 128 defa okundu...
Bu yazı için Google'dan Gelen Aramalar
- vip logo
- VİP
- v i p
- vip logo bilder
- vi p
